ЯСИА12+ СахаМедиа

Сюжеты

Главное Политика Экономика Общество Территория Инвестник Происшествия Культура Спорт Природа Жизнь Подробно Не факт

Ангелина Васильева

Уулуссаҕа тоҕо силлииллэрий?

22 декабря 2014, 16:09
Уулуссаҕа баран иһэн, үгүс эдэр дьон атыттарга кыһаммакка, тротуарга силлииллэрин көрөбүн. Саастаах да дьоммут хаалсыбаттар. Уулуссаны көрдөххө, киһи хаамар да сирэ хаалбатын курдук, бүтүннүү сил буолар. Ол барахсаттар «мин бу баарбын» диэбиттии көҕөччү көрөн сыталларын, арай, ардах-самыыр буор-босхо суурайан эрдэҕэ. Ордубутун тилэхпитинэн тэпсэн, дьиэбитигэр киллэрэбит. Оттон арай сыстыганнаах ыарыылаах киһи силэ буоллун?!. Кыһыҥҥы өттүгэр күүгэннээх диэн, хааннаах диэн, сыыҥтаах диэн, сил араас көрүҥэ уулуссаҕа тоҥон сытар буолар. Тоҕо уулуссаҕа силлииллэрий? Культурабыт таһыма буоллаҕа. Атын дойдуларга уулуссаҕа силлииллэр дуо? Бу туһунан үгүстүк толкуйдаатым, хасыһан аахтым даҕаны.

Сил диэн тугуй?

Киһи организма олус уустук оҥоһуулаах. Веществолар атастаһыыларын түмүгэр, туһата суох уонна буортулаах «шлак» таһыгар тахсыахтаах. Организм көлөһүн, харах уутун, сил, о.д.а. нөҥүө ыраастанар. Ону тэҥэ сил, сыраан аһы буһарарга наадалаах, тиис эмалын харыстыыр. Сили оҥорор анал былчархайдар бааллар. Бу былчархайдары ньиэрбэ утахтарын нөҥүө мэйии салайар. Силгэ, сырааҥҥа араас кислоталар, ферменнэр, минераллар, бактериялар бааллар. Киһи биир сууккаҕа 1,5-2 литрэ сили, сырааны оҥорон таһаарар. Оттон кэбинэр кыыллар сууккаҕа 120 литрэни оҥорон таһаарыахтарын сөп. Сил нөҥүө сыстыганнаах ыарыылар тарҕаналлар.

Тоҕо силлииллэрий?

Кыылларга силлээһин диэн эмиэ баар. Тэбиэннэр кыыһырдахтарына силлииллэр. Кобра, ооҕуй оҕус сорох көрүҥэ бултаһарга силлэрин туһаналлар. Үгүс кыыллар сылдьар сирдэригэр бэйэлэрин баалларын биллэрээри, сыт хааллараары ииктииллэр, аалыналлар. Киһи силлиирин бу түҥ былыргы үөрүйэххэ киллэриэххэ сөбө дуу? Эр дьон сылдьыбыт сирдэрин ахсын силлииллэр, ол аата бэйэлэрэ да билбэттэринэн, баалларын биллэрэллэр. Ону тэҥэ, силлиир киһи атыттартан «курутуой» курдук көстүөн баҕарар. Үгэс курдук, айылҕа өйүнэн хадаҕалаабатах, быччыҥ күүһүн өрө туппут эрэттэр (бандьыыттар, хаайыылаахтар) силлииллэр. Сороҕор утары иһэр киһи хараҕын уун-утары көрөн баран, соруйан атаҕын анныгар силлииллэр. Ол аата ол киһини «түһэрэ», бэйэлэрин үрдэтэн көрдөрө сатыыллар. Табахсыттар элбэхтик силлииллэр. Ол табах буруота тыл амтаны билэр рецептордарын кычыгылатарыттан тахсар. Үгүстүк силлиир киһи үөрүйэххэ, үгэскэ кубулутан кэбиһэр. Былыр-былыргыттан киһи сирэйигэр силлээһин – абааһы көрүүнү, сэнээһини, муҥурга тиийиини көрдөрөр. Сирэйгэ силлээһин саҕа киһи чиэһин, дьоһунун түһэрэр суох… Киһи эт-хаан өттүнэн мөлтөх буоллаҕына, чиэһин көмүскэнээри силлиирэ эрэ хаалар. Голливуд киинэлэригэр ити ырылхайдык көстөр. Герой кэлгиллэн туран, өстөөҕүн сирэйигэр силлиир. Ону хата, соттон кэбиһэн баран, улаханнык наадыйбаттар.

«Үстэ силлээ»

Уйулҕа үөрэҕин өттүттэн көрдөххө, куруук силлии сылдьар киһи – кыһалҕаны тута быһаарбакка, куота-көтө сылдьар, кыһаммат курдук тутта сатыыр эбит. Наар уҥа диэки силлиир буоллаххына, үлэҕэр, үпкэр-харчыгар «силлииргин» көрдөрөҕүн. Хаҥас диэки – дьоҥҥо сыһыаҥҥар, тапталгар, доҕордоһууга «силлиигин». «Үстэ силлээ» диэн өйдөбүл – куһаҕан тыынтан, тыл иччититтэн куттанартан тахсыбыт. Туох эрэ куһаҕаны этэн баран, аны ол эппитим туолуо диэн, көмүскэнэр быһыы.

Атын дойдуларга хайдаҕый?

Сылдьыбыт дьон Израильга, Кытайга дьон ортотугар үгүстүк силлииллэр диэн кэспииллэр. Бу былыр-былыргыттан кэлбит үгэс. Айаххар кэлбити тутуо суохтааххын, таһаарыахтааххын диэн өйдөбүлтэн тахсыбыт. Ол эрэн, кэнники кэмҥэ Кытайга уулуссаҕа силлиири бобор буоллулар. Пекиҥҥэ буолбут олимпиада иннинэ уулуссаҕа силлиири бобон туран, ыстараабы уон төгүл үрдэппиттэрэ. Силлииргэ анаан анал пакеттары түҥэппиттэрэ. «Синьхуа» агентство иһитиннэрбитинэн, волонтердар икки нэдиэлэ иһигэр киин болуоссаттан 600 тыһыынча ыаһы ыраастаабыттар. Ааҕан таһаарбыттарынан, бу ыастан атыыһыттар 7 мөл. доллар барыстаммыттар эбит. Хата, кинилэр ааҕа тураллара да баар эбит… Сингапурга оннооҕор ыас ыстыыры боболлор. Уулуссаҕа силлээтэххэ, көтөрдөрү аһаттахха, улахан ыстараап (250 доллар) күүтэр. Англияҕа Encams аһымал санаа тэрилтэтэ футболистары силлииртэн туттунарга ыҥырбыта. Футболистары үтүктэн ыччат уулуссаларга силлиирэ элбээн, куорат киртийдэ диэн. Ону футболистар соһуйа истибиттэр. «Сүүрэр-көтөр киһи айаҕар силэ мунньустар, ону тутар кыахпыт суох» диэн «Челси» футбольнай кулууп бырааһа Брайан Инглиш быһаарбыта.

Оттон биһиги дойдубутугар?

Биһиги дойдубутугар силлиири бобор сокуоннар эмиэ бааллар. Калмыкия парламена уулуссаҕа силлээтэххэ, бөҕү, ыаһы, табаҕы бырахтахха, 1-3 тыһ. солкуобайынан ыстарааптыыр туһунан сокуону таһаарбыта. Ол иһин Элиста – олус ыраас куорат. Уссурийскай куорат уулуссатыгар силлээтэххэ, полицияҕа тутан илдьиэхтэрин сөп. Ыраас куораттарга дьон культуратын таһыма эмиэ үрдүк.

Убаастаабаты көрдөрөр

Дьон ортотугар тахсан киирэр, кэҕирдэр, муннугун хастар – сиэргэ сөп түбэспэт быһыы. Сыҥааҕырдыыр, сөтөллөр, ытырдар кэмҥэр айаххын саба туттубатаххына, тулалыыр дьоҥҥун убаастаабаккын көрдөрөҕүн. Силлиир диэн эмиэ ол курдук. Оччотугар тоҕо аһаҕастык тулалыыр дьону убаастаабаттарын көрдөрөллөрүй? Санаан да көрдөххө, мөлүйүөн киһи олорор куоратыгар бары силлиир буоллахтарына, төһөлөөх кир-хох мунньулларый, ыарыы тарҕанарый? Культуралаах киһи бас-баттах туттубат, тулалыыр эйгэтин киртиппэт.

Түмүк

Биһиги өбүгэлэрбит буор муосталаах балаҕаннарыгар силлии-хаахтыы сылдьыбыттарыттан эбитэ дуу, билиҥҥэ диэри дьон ортотугар силлииртэн туттуммаппыт. Ордук уолаттар, эр дьон. Дьиҥинэн, бэйэни тутта-хапта да сылдьыы культуратыгар, ыарыыны тарҕаппат да туһуттан уонна куораппыт ыраас буоларын ситиһэргэ, уулуссаҕа силлииртэн туттунуохха наада. Киһи көрбөтүгэр хаһан баҕарар силлиэххэ сөп: илии сууна туран, туалекка, муҥ саатар, дьиэ кэннигэр киирэн. Табахсыттар ыас ыстаан айахтарын сытын тупсарыныахтарын наада. Оччоҕо куораппыт уулуссалара ырааһырыа этилэр. Бу -- куһаҕан, дьоҥҥо буортуну аҕалар диэн өйдөттөххө эрэ, дьон туттунуо. Сорохтору ыстараап эрэ тохтоторо буолуо. Иккитэ-үстэ ыстарааптанан баран, киһи толкуйдуур, тохтуур. Онон сокуон да өттүнэн бобууну-хааччаҕы киллэриэххэ сөп курдук.

Оттон эһиги санааҕытыгар?

Интэриэһинэй чахчылар.

Силлииргэ спортивнай күрэхтэһиилэр ыытыллаллар эбит. Дюрен диэн Германия куоратыгар вишня уҥуоҕун төһө ыраах силлииргэ куоталаһаллар.

2009 с. Хорст Ортаман диэн киһи 29 м ыраах силлээн, рекорд олохтообут.

«Титаник» киинэҕэ дьадаҥы уол аристократканы силлииргэ үөрэтэр. Онтон кыыс абааһы көрөр киһитин сирэйгэ силлиир.

«Джентльмены удачи» киинэҕэ тэбиэн киһиэхэ силлиирэ көстөр. «Двенадцать стульев» киинэҕэ Ипполит Матвеевич Федор аҕабыттыын сирэйгэ силлэһэллэр.

«Святой», «Заложница», о.д.а. Голливуд киинэлэригэр силлэһэллэр. Владимир Жириновскай ГосДума депутата Юрий Савельев сирэйигэр силлээбитэ уос номо5ор киирбит..

Топ-модель Наоми Кэмпбелл, артыыска Эмми Уайнхаус, о.д.а. силлээһиннээх скандалга ааттара ааттанар.

Просмотров: 1158 Комментариев: 7 Автор: Ангелина Васильева
Стиль и орфография автора сохранены.
Мнение автора может не совпадать с мнением редакции.

Комментарии Добавить комментарий

Анна Павлова 22 декабря 2014, 20:02 Ответить
0
Мин кордохпунэ уулусса5а уолаттар, эр дьон соруйан киьини кытта тэннэьэн баран кини диэки силлииллэрин собуллууллэр... Элбэхтэ оннугу корбутум.
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Ангелина Васильева 23 декабря 2014, 09:28 Ответить
0
Это психологический прием: таким образом, хотят возвыситься над человеком. Или своебразный подсознательный ритуал, турнир для выяснения, кто круче.
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Olga 23 декабря 2014, 11:35 Ответить
1
Скорее всего, такие люди и не читают о том, как вести себя и не думают об этом, живут на автопилоте, все делают машинально. Поэтому и поведение такое. Раньше на замок домофона плевали, чтобы плохо открывался. Сейчас хоть перестали.
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Анна Павлова 23 декабря 2014, 12:56 Ответить
0
Мне кажется, это элементарное отсутствие воспитания и культуры норм поведения в обществе. Соответственно, как ни печально, эти люди очень недалеко ушли от тех же питекантропов)
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Nurguyana 23 декабря 2014, 14:14 Ответить
0
Да, все идет от воспитания в семье и от требований общества. Если общество будет требовать нормы приличия, этобудет хоть какой-никакой сдерживающий фактор
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Виктор Михайлов 23 декабря 2014, 21:42 Ответить
1
"Эр киһи сылдьыбыт сирин бэлиэтээн силлиир (оставляет как всякий хищник свою метку)" диэбиттэрин аахпытым. "Ыкка дылы буолан" дии санаабыппын өйдүүбүн.
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Ангелина Васильева 24 декабря 2014, 11:35 Ответить
0
Оннук ис ейтен (подсознание) тахсар инстиннэри иитиинэн, культуранан кыайыахха сеп буолоу, дьининэн...
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете в систему. Вход / Регистрация
Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете на сайт. Вход / Регистрация

Авторизация на сайте через социальные сети

ЯСИА, Якутия, Саха Сирэ