ЯСИА12+ СахаМедиа

Сюжеты

Главное Политика Экономика Общество Территория Инвестник Происшествия Культура Спорт Природа Жизнь Подробно Не факт

Надежда Самсонова

Обсуждаемое

Саха оһуорун көмүскүөххэ

13 ноября 2014, 23:07
Саха сирин сүрүн брендэ – алмаас, тоҥ балык, ирбэт тоҥ, хомус, ураты оһуордаах таҥас-сап. Географическай балаһыанньата уустук: ыраах, эрэйдээх суоллаах-иистээх буолан, киин сиртэн ойуччу тайаан сытар. Саха омук хантан силис-мутук тардара ситэ биллибэтин курдук, культурата, итэҕэлэ эмиэ дьикти. Баҕар, ол иһин буолуо, 90-c сыллартан бэттэх республикаҕа тас дойдулар интэриэстэрэ күүһүрбүтэ. Харахтара хатанара элбээбитэ.

Өксөкүлээх Өлөксөй эппитэ тиийэн кэллэ.
Биһиги тарбаҕар талааннаах дьоммут – модельердар, уустар, бренд быһыытынан национальнай уратыбытын туоһулуур малбытын-салбытын быыстапкаларга, фестивалларга, куонкурустарга таһаараллара үксээбитэ. Билигин саха таҥаһыгар-сабыгар тиһэр ойуута-дьарҕаата, киэргэллэрин оһуора-утума киэҥник тарҕанна. Бастыҥаны саха кыыһа Алена Лыткина былырыын аан дойдуга аатырбыт ырыаһыт Рианнаҕа бэлэхтээбитэ.

photoByWidth&id=16225&width=1000
Кытайдар кыбыстыбаттар
Кыта-кыймата биллибэт кытай норуота, кырдьык, ТУГУ БАРЫТЫН оҥорор. Тоҕо? Кинилэргэ оҥорон таһаарыы, араас технология муҥутуурдук сайдыбыт. Ахсааннара элбэх уонна сүрэҕэлдьиир диэни билбэттэр. Саха сирин олохтооҕо былыр-былыргыттан сыл устата икки кыһалҕалаах: кыстыкка киирии уонна кыһыны этэҥҥэ туорааһын. Тоҥору-хатары ким даҕаны сөбүлээбэт. Оттон Саха сиригэр кыстыырга сылаас таҥас-сап наада. Кытайдар ону билэ охсон хото туһаналлар. Этэрбэс тигэллэр, чэпчэки матырыйаалтан сахалыы симэхтэри (бастыҥа, илин кэбиһэр, кэлин кэбиһэр, бөҕөх, ытарҕа, баттах туттарар, кур), сахалыы иһити-хомуоһу, сахалыы таҥас киэргэлин оҥорор буолбуттара ыраатта. Бу соторутааҕыта саҥа дьыллааҕы харыйа оонньуурун оҥорон атыыга таһаардылар! Сыаната сахалыы оҕоһуктан икки-үс төгүл чэпчэки. Холобур, бастыҥа уонна илин кэбиһэр икки-үс тыһыынча солкуобай. Маннааҕы маастардар мельхиор киэргэллэрэ – сэттэ. Эмиэ даҕаны орто, намыһах дохуоттаах, кыра хамнастаах дьону абырыыллар. «Бэйэбит киэнэ» эрэ диэн патриоттуу санаанан салайтаран уон төгүл ыарахан сыаналаах этэрбэһи атыылаһар киһи аҕыйаҕа буолуо. Ол гынан баран, табаар хаачыстыбатын уонна национальнай уратытын, нууччалыы эттэххэ «эксклюзивноһын» эмиэ көрүөххэ наада.
Куорат киинигэр турар сахалыы симэх маҕаһыынын атыыһытыттан кытайдар оҥоһуктарын төһө ылалларый? – диэн ыйыппыппар маннык хоруйдаата. «Кэлиҥҥи кэмҥэ нэһилиэнньэ сахалыы оҥоһугу, таҥаһы интэриэһиргиир, кэтиэн баҕарар буолла. Оруобуна ол кэмҥэ кытайдар кэлэн чэпчэки оҥоһуктарын ырыынакка «ыһан» кэбистилэр. Хайа эрэ өттүнэн көрдөххө, биһиги, маҕаһыыннаах дьон, кинилэргэ махтаныах тустаахпыт. Билигин хаһан даҕаны уһамматах да киһи сахалыы киэргэли оҥорон биһиэхэ атыылаттарыан, онтон бырыһыаннаһыан сөп. Ол суотугар киһи барыта дөбөҥнүк сахалыы таҥнар, симэнэр кыахтанна. Биллэн турар, дьиҥ сахалыы ыарахан сыаналаах симэҕи ылааччылар эмиэ элбэхтэр. Олор «бэйэ киэнэ ордук» дииллэр».
Сокуон хараҕынан
Россия хас биирдии национальнай республиката тус бренд (геобренд) буолбут оҥоһуктаах. Сорохтор официальнай регистрациялаахтар: Оренбург былаата, гжель, Краснодар курортара, «Золотое кольцо» о.д.а. Билигин, холобур, Алтай тигээйини иитээччилэрэ Алтай мүөтүгэр патент оҥортороору сүүрэ-көтө, наадалаах докумуоннары бэлэмнии сылдьаллар.
Саха сиригэр Ил Түмэн «Норуот художественнай оҥоһуктарыгар государственнай өйөбүл туһунан» 2009 сыллааҕы сокуона «Норуот художественнай оҥоһуктарын туһунан» 1999 сыллааҕы Федеральнай Сокуоҥҥа олоҕурар. Бу сокуон норуот оҥоһугун суолатын быһаарар.
Былырыын түрүбүөгэ охсуллан, Ил Түмэн депутаттара правительство киллэрбит «О государственной поддержке народного декоративно-прикладного искусства и художественных промыслов в Республике Саха (Якутия)» сокуон бырайыагын оҥорбуттара. Саҥа сокуон бырайыагын СР Норуот художественнай оҥоһуктарыгар уонна прикладной искусствоҕа палаатата уонна Кулаковскай аатынан культура дьиэтин иһинэн норуот үгэһин уонна культуратын киинэ өйүүллэр. Кулаковскай аатынан культура дьиэтин генеральнай дириэктэрэ Яна Игнатьева маннык диир: «Кэлиҥҥи кэмҥэ кытайдар биһиги оһуорбутун туһанар буоллулар. Оҥоһуктара саха ырыынагар тоҕо ааҥнаан киирбитэ. Ол ювелирнай киэргэллэргэ, туос оҥоһуктарга, таҥаска көстөр. Куһаҕана диэн, мантан ыччат национальнай уратытын туһунан өйдөбүлэ охсууну ылар. Билигин эдэр предпринимателлэр түргэнник харчылана охсоору, чороону оҥороллоругар быһыытын, өҥүн-дьүһүнүн бэйэлэрэ билэллэринэн уларыталлар-тэлэритэллэр. Оннооҕор атын омук оһуорун туһаналлар. Сөптөөх сокуон норуот быһыытынан уратылаһар оһуорбутун, оҥоһуктарбытын харыстыа этэ».
Саха сиригэр эрэ
Маннык сокуон олоххо киирдэҕинэ, норуот оҥоһуктарын сайыннарга төһүү күүс буолуо этэ. Оҥоһуктар уонна норуот маастардара государство өттүттэн көмүскэллэниэхтэрэ. Ону тэҥэ саха тус оһуора 2001 сыллаахха РФ правительствотынан бигэргэммит быраабыланан государственнай регистрацияны ааһыаҕа. Көҥүл-босхо туттуу бобуллуоҕа. Миэстэтигэр – Саха сиригэр эрэ оҥоһуллубут табаар «саха национальнай оҥоһуга» диэн аатырыаҕа. Баччааҥҥа диэри саха тус оҥоһугун куопуйалаан ылыы көҥүл-босхо, аһаҕас турбута, официальнай регистрация суоҕа. Баҕар, оһуор эгэлгэтэ элбэҕиттэн, чопчу саха оһуора диэн өйдөбүл суоҕуттан, оһуорга ымпыктаан-чымпыктаан научнай үөрэтиллиилэри түмпүт үлэ оҥоһуллубатаҕыттан буолуо.
Бэйэ холобура
Мин соторутааҕыта 20 тыһ. солк. этэрбэс атыыластым. Кредиккэ. Куорат ырыынактарыттан саамай чэпчэки сыаналааҕын таллым. Кырдьык, тыһа бөҕө, билэтин оҕуруота баай көстүүлээх. Ылан баран, сыл аҥарын устата ый аайы түөртүү тыһыынчаны төлүүрбүн санаан, кытай этэрбэһин сыанатын кытта тэҥнээтим. Былырыын оруобуна түөрт тыһыынчаҕа мөлтөх хаачыстыбалаах, килиэйдэммит кытай этэрбэһин ылбытым, онон кыстаабытым. Онтон саас кэлиитин кытта этэрбэһим килиэйэ хоҥнон, уллуҥа алдьаммыта. Түмүк: чэпчэки сыаналааҕа хаачыстыбатыгар охсор.
Оттон дьон туох дии саныырый?
Афанасий Прокопьев, норуот маастара, Нам Үөдэйин олохтоҕо: "Мин этэрбэһи 1985 сыллаахтан тигэбин. Сыаната матырыйаалыттан тутулуктаах. Индивидуальнай быһыылаах-таһаалаах гына тигэбин, билэтин замша тириинэн оҥоробун. Замшаны соҕурууттан сакаастыбыыт, оннук чэпчэки.Үксүгэр үҥкүү ансаамбыллара, улууһум дьоно тиктэрэллэр. Биир этэрбэһи суукка иһинэн оҥорон бүтэрэбит. Биир уолбун этэрбэс тигэргэ, улларарга уһуйбутум, билигин иккиэн дьарыктанабыт. Боолдьоҕу ордубат гына туһана сатыыбыт. Урут тирии собуотугар үлэлии сылдьыбыттааҕым. Онно ордугун туһаҕа таһаарбакка, барытын быраҕаллар этэ.
Кытайдары хайгыахха эрэ наада, ырыынакка атааннаһыы баара үчүгэй дии саныыбын. Көҥүл ырыынак буоллаҕа, хааччах наадата суох. Конкуренция күүһүрдэҕинэ, маннааҕы маастардар сыаналара даҕаны түһүө, хаачыстыбалара тупсуо. Бэйэбит наһаа най бардыбыт. Ол иһин атыттар киирэллэр", - диир.
Күрэстэһэр кыахтаныахха наада
Сахалар оҥорбут этэрбэстэрин сыанатыгар киирэр: тыс сыаната, имииһит, иистэнньэҥ, этэрбэс улларааччы, билэ оҕуруотун тиһээччи (станогунан да буоллун) өҥөлөрө, маҕаһыын хаһаайынын, атыыһыт уо.д.а. бырыһыаннара. Өссө, сороҕор, баан ирээттэһэр суумата, араас нолуок. Оттон кытай этэрбэһэ чэпчэки матырыйаалтан (урут кырааскаламмыт сүөһү, сылгы тириититтэн, билигин Хотугу Кытайга ууһуур таба атаҕын тириититтэн) тигэллэр. Ханнык да нолуогу төлөөбөттөр. Уллуҥа буолдьахтан буолбакка, килиэйдэммит, түүрүллүбүт синтетическэй матырыйаалтан оҥоһуллар. Эмиэ чэпчэки. Ырыынагы былдьаһан маннааҕы фабрикалар этэрбэһи тирииттэн, сукунаттан тигэр буоллулар, билэтин оһуорун сабынан быыстапкалыыллар. Билигин саха фабрикалара дьону табаарынан хааччыйыыга кытайдары кытта тэҥҥэ аахсалларын наадатыгар саҥа технологиялары баһылыыр уолдьаста.
Холобур, судургутун ыллахха, боолдьох ордугун барытын мунньан, саҥаттан боолдьох тэллэҕин оҥоруохха сөп. Рекламалыыры эмиэ кыайыахха наада. Уопут атастаһыытын чэрчитинэн Кытайга тиийэн, миэстэтигэр баар фабрика үлэтин, технологиятын кэтиэххэ сөп. Ама, кыаллыбат дьыала дуо? Кытай ааһан иһэн республика ырыынагын баһылаан, миэстэтигэр үлэлиир маастардары үлэтэ суох хаалларар кутталлаахтар.

Просмотров: 411 Комментариев: 0 Автор: Надежда Самсонова
Стиль и орфография автора сохранены.
Мнение автора может не совпадать с мнением редакции.

Комментарии

Вы не можете оставить комментарий, пока не войдете на сайт. Вход / Регистрация

Авторизация на сайте через социальные сети

ЯСИА, Якутия, Саха Сирэ